„O żywności i dziedzictwie kulinarnym Wielkopolski”

Kolejnymi, historycznie biorąc, wyzwaniami gospodarki żywnościowej były: wytwarzanie dostatecznej ilości produktów rolniczych, potem dostępność ekonomiczna żywności, a dziś wyzwaniem staje się jakość żywności. Wynika to z faktu, iż globalizacja spowodowała anonimowość producentów rolnych, stosowanych przez nich nawozów i środków ochrony roślin, leków weterynaryjnych, hormonów wzrostu zwierząt itd. Po części jest też anonimowy przemysł przetwórczy surowców rolniczych, oferujący gotową żywność z dodatkami poprawiającymi smak, kolor, zapach itp. Słowem anonimowy producent i dostawca żywności oferuje ją anonimowemu konsumentowi.

Następstwem opisanego wyżej stanu jest rozwój w Europie kultury „slow food”, oznaczającej chęć powrotu do krótkich łańcuchów dystrybucji żywności, tj. kupowania na targu, czy w pobliskim sklepie zaopatrywanym przez producenta – dostawcę znanego z tradycyjnej metody wytwarzania w oparciu o lokalny surowiec, gdzie można nabyć świeże produkty sezonowe o pełnej wartości biologicznej itd. Udział tradycyjnej i lokalnej żywności w rynku spożywczym Europy wynosi ok. 10 %, w Polsce zaledwie 3-4 %, ale i tam i tu udział ten stale rośnie. Dzieje się tak dlatego, że zmienia się świadomość społeczna zagrożeń ze strony przemysłowej produkcji żywności oraz globalizacji jej dystrybucji, które pociągają za sobą wysokie koszty środowiskowe (chemia, transport na duże odległości) i społeczne (skutki dla zdrowia, w tym cukrzyca, nadciśnienie…).

Na pomoc tej społecznej tendencji wychodzą różnorakie programy europejskie, krajowe, regionalne i dziedzictwo kulinarne. Co w tej kwestii robimy w Wielkopolsce? W naszym regionie są dobre warunki do produkcji zdrowej żywności. Wprawdzie kultura rolna charakteryzuje się wysokim stopniem uprzemysłowienia i chemizacji, ale jest województwo ostoją dobrych praktyk rolniczych. Rolnicy przestrzegają na ogół reguł bezpiecznego stosowania chemii i przemysłowych metod produkcji roślinnej i zwierzęcej. Nadto istnieją tu objęte ochroną prawną ograniczenia środowiskowe wymuszające minimalizację chemizacji, a tym samym produkowanie coraz bardziej ekologicznej żywności. Obejmują one prawie 36 % powierzchni województwa, a jego północnej części blisko 45 %.

Samorząd Województwa Wielkopolskiego realizuje od 2015 roku Program promocji dziedzictwa kulinarnego Wielkopolski i żywności wysokiej jakości. Program ten promuje produkty tradycyjne, na liście krajowej jest ponad 100 produktów wielkopolskich, m.in. produkty mięsne, gotowe dania i potrawy, napoje, warzywa i owoce, produkty mleczne, oleje i tłuszcze, miody, grzyby solone oraz borowik). Na liście Komisji Europejskiej są m.in.: wielkopolski ser smażony, andruty kaliskie, rogal świętomarciński, kiełbasa biała, olej rydzowy. Produkty te promuje się na wystawach, festynach, jarmarkach, festiwalach smaków i innych imprezach, gdzie można skosztować i zamówić lokalne specjały bezpośrednio od wytwórców. Celem Programu jest też wsparcie rozwoju sieci sprzedaży produktów tradycyjnych i lokalnych.

W parze z w/w Programem idzie Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 realizowany przez Samorząd Województwa ze środków unijnych z udziałem stowarzyszeń – Lokalnych Grup Działania (LGD). W ramach tego Programu ogłoszone są w Wielkopolsce nabory na projekty p.n. wspieranie współpracy między podmiotami wykonującymi działalność gospodarczą na obszarach wiejskich (miejscowości o liczbie mieszkańców nieprzekraczających 20 000), w ramach krótkich łańcuchów dostaw. Podmioty, o których mowa wyżej (np. właściciel sklepu i dostawca żywności) zawierają między sobą porozumienie i mogą otrzymać wsparcie do 50 tysięcy złotych na rozwój tej współpracy. Zainteresowanych z powiatu pilskiego informuję, że LGD „Krajna nad Notecią” z siedzibą w Pobórce Wielkiej termin naboru ogłosi niebawem.

Mirosława Rutkowska-Krupka
we współpracy z mężem Ireneuszem